reklama

Po likwidacji twierdzy Koźle złapało oddech

Archiwum Bogusława RogowskiegoZaktualizowano 
Tę kamienicę zbudowano na XV-wiecznych fundamentach kozielskiego zamku. Przez kilka dekad funkcjonował tu dom publiczny. Archiwum Bogusława Rogowskiego
Festung Cosel rozwiązano 10 maja 1873 roku. Od tego momentu rozpoczął się szybki rozwój miasta, którego nie ograniczały już twierdzowe mury i fosy.

Zapoczątkowany został wówczas rozwój usług, handlu i przemysłu. Jak zanotował w monografii Koźla kronikarz ksiądz Augustyn Weltzel, swoje usługi dla stacjonujących w mieście wojskowych oraz mieszkańców miasta świadczyło blisko 300 rzemieślników zrzeszonych w 29 cechach. Rozpoczęła się także rozbudowa miejskiej infrastruktury.

Na Rynku kozielskim odbudowany został ratusz miejski, spalony podczas działań wojennych w 1739 roku, a w roku 1873 powstał samorząd miejski, z burmistrzem na czele. Rozpoczęły działalność 4 banki, wśród których największymi były Bankverein AG (Towarzystwo Kredytowe) przy Rogauerstrasse (ob. Łukasiewicza) oraz Hypoteken-Kredit-Verein GmbH Bank Kredytowo-Hipoteczny) przy Banhofstrasse (ob. Piastowska).

Na skrzyżowaniu Hospitalstrasse i Maltzstrasse (teraz ulice Skłodowskiej i Sienkiewicza) zbudowano okazały hotel "Deutsches Haus" (Niemiecki Dom), w 1945 roku przemianowany na Dom Powstańców Śląskich, który przez wiele lat pełnił rolę centrum kulturalnego miasta. W jego sali widowiskowej koncertowały zespoły muzyczne, chóry i orkiestry, a co miesiąc wystawiane były spektakle teatralne, grane przez aktorów z teatrów Górnego Śląska.

W pobliżu Rynku, w sąsiedztwie starych koszar przy Schlosstrasse (ul. Kraszewskiego) wybudowano duże centrum rozrywkowe. Działały tam liczne ogródki piwne i sale do tańca. Prosperowała też duża kryta kręgielnia.

Na XV-wiecznych fundamentach zamku zbudowano jedną z ładniejszych kamienic w mieście. Ten trzypiętowy budynek nazwano "Hindenburghaus", od imienia feldmarszałka Paula von Hindenburga. Przez kilka dekad funkcjonował w nim dom publiczny.

Przy Scholstrasse (ul. Szkolna) fundacja Carla Brendela zbudowała 20-łóżkowy szpital dla mieszkańców Koźla. Praktykę lekarską podjęło w mieście 5 medyków, 2 dentystów oraz 4 akuszerki. Uruchomiona została ochronka dla dzieci oraz hospicjum dla przewlekle chorych i ubogich mieszkańców.

W 1868 roku na Keonigestrasse (ul. Targowa) uruchomiona została gazownia miejska, zaopatrująca w gaz gospodarstwa domowe i latarnie uliczne.

Po wybudowaniu mostu kolejowego na Odrze, uruchomione zostały linie kolejowe do cukrowni w Reńskiej Wsi oraz z Kędzierzyna do Nysy.

W 1875 roku przy Rogauerstrasse Franc Winkler uruchomił największy w powiecie młyn zbożowy. A w siedem lat później przy Banhofstrasse (obecnie ul. Piastowska) Juliusz Ebstein dokończył budowę dużego tartaku parowego. W tym samym czasie w jego sąsiedztwie zbudowano "Milchverwertung Cosel" (Zakład Przetwórstwa Mlecznego).
Na kozielskiej Wyspie w 1876 roku bardzo prężną działalność rozpoczęło Pruskie Państwowe Stado Ogierów, w którym hodowano konie rasy wschodnio-pruskiej i hanowerskiej na potrzeby wojska i rolników.
W 1887 roku został oddany do użytku nowy budynek Szkoły Ludowej. Rozpoczęła się też nauka w szkole rzemieślniczej.

Pod koniec lat 80 dziewiętnastego wieku podjęły działalność 24 stowarzyszenia społeczne i kulturalne, takie jak m.in.: Królewskie Bractwo Kurkowe, Stowarzyszenia na rzecz powściągliwości, Towarzystwo Upiększania Miasta, Męskie Towarzystwo Gimnastyczne, Katolicki Związek Czeladniczy, Klub Rowerowy, Kozielski Klub Wioślarski i inne.

W pobliżu Bramy Raciborskiej 2 listopada 1884 roku odbyło się poświęcenie zbudowanej tam synagogi dla ponad 200-osobowej społeczności żydowskiej, w cztery lata później poświęcono też kościół dla kozielskich ewangelików.

W 1886 roku uruchomiona została pierwsza w mieście linia telefoniczna, która połączyła Bankverein AG z młynem w Koźlu-Porcie. Na wiosnę 1888 roku oddano do użytku kompleks Poczty Królewskiej. Uruchomiono także telegraf łączący Koźle z resztą kraju.
Kończono prace przy budowie Kanału Kłodnickiego. Rozwijała się żegluga odrzańska. Barki towarowe pływały nawet do Bohumina w Czechach. W 1891 ruszyła budowa portu odrzańskiego.

W pięć lat później w zachodniej części wsi Kłodnica nazwanej Oder Hafen ( Kożle-Port) rozpoczęto produkcję w jednej z najnowocześniejszych w Europie fabryk celulozy i papieru "Schlesische Sufit-Celuullosse Fabryk Feldmuhle (Śląska Fabryka Celulozy Siarczynowej Feldmuhle).

Tę kamienicę zbudowano na XV-wiecznych fundamentach kozielskiego zamku. Przez kilka dekad funkcjonował tu dom publiczny.
(fot. Archiwum Bogusława Rogowskiego)

W szczytowym okresie zatrudnienie w niej znalazło blisko 2 tysiące mieszkańców powiatu kozielskiego.

Przy ul. Hafenstrasse uruchomiona została Królewska Cegielna Portowa oraz fabryka maszyn i odlewnia żeliwa Alberta Danza, w której m.in. budowano kotły dla odrzańskich holowników, pompy oraz dmuchawy.

Przy najdłuższej ulicy w mieście - Banhofstrasse (obecnie - Piastowska ) zbudowano kompleks kamienic w stylu grynderskim.

W mieście otwieranych było coraz więcej sklepów i lokali usługowych. Rozwijało się rzemiosło. Prosperowało m.in. pięć firm budowlanych, dwie drukarnie, trzy zakłady fotograficzne, czterech zegarmistrzów, trzynaście salonów fryzjerskich, dziewiętnaście zakładów krawieckich oraz po dwa warsztaty kuśnierskie i kamieniarskie.

Jak odnotował kronikarz, działalność w Koźlu prowadziło 9 sklepów monopolowych, 18 szynków oraz 7 restauracji. Największym powodzeniem ówczesnych mieszkańców cieszyły się "Neus Welt - Gasthaus zur Linde" (Nowy Świat - Gospoda pod Lipami) przy Rogauerstrasse (obecnie - Łukaszewicza) oraz na tej samej ulicy "Volksgarten"(Ogród Ludowy) z kortami tenisowymi. Dużą frekwencję miała także znajdująca się w Rynku, ekskluzywna restauracja hotelowa "Zum Kronprinzen" (Pod Księciem Koronnym) - obecnie restauracja "Pod słońcem".

W pobliżu przystani odrzańskiej przy Violastrasse (ul. Planetorza) licznie odwiedzana była też "Alt Deutche Wienstube Machlers" (Staroniemiecka winiarnia Machlersa) z ogródkiem na wolnym powietrzu tarasem dla orkiestry.

Flesz - nowi marszałkowie Sejmu i Senatu, sukces opozycji

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 4

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

b
bogdan

Kozle to moj Heimat - spedzilem tam dziecinstwo i mlodosc (na koncu Piramowicza) i zawsze ciekawila mnie
niemiecka historia tego miasta . W 1945 roku Polacy przejeli to miasto od Niemcow a wiekszosc polskich mieszkancow nic nie wie co bylo tu przed 1945 rokiem. Byly tam szkoly i nauczyciele,byly sklepy,rzemieslnicy - warto by bylo by historia Kozla nie zaczynala sie w kwietniu 1945 roku - To sie nalezy tym ktorzy zbudowali to miasto,zyli tu,kochali,mieli dzieci i maja wspomnienia.Szanujmy niemiecka przeszlosc w nadziei ze ci na wschodzie uszanuja polska przeszlosc naszych kresow. Mam nadzieje ze zacieranie niemieckich sladow w latach powojennych to juz tylko niechlubna przeszlosc

J
Janek

Bardzo ciekawe, czekamy na ciąg dalszy!

L
Logitech

Po przeczytaniu artykułu można jedynie zacytować Laskowika i Smolenia, ze słynnego skeczu z lat 80., "Panie! A komu to przeszkadzało?".

Brawo, Panie Rogowski. Wielki szacunek.

P
Pjotrek

Dlaczego nie publikujecie więcej tak wartościowych artykułów jak ten? Można się w końcu dowiedzieć, że te miasto też ma swoją historię.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3