Stworzymy podludzi?

Rozmawiał Mirosław Olszewski

- Narodowa Fundacja USA przedstawiła raport opisujący możliwe zastosowania mikrotechnologii w ulepszaniu szeregu możliwości człowieka. Amerykanin przyszłości mógłby płynniej niż dotąd korzystać z możliwości komputerów, miałby wyostrzone zmysły, a wszczepione w jego organizm chipy kontrolowałyby na bieżąco jego stan zdrowia i interweniowały w przypadkach jego zagrożenia. Czy to nowa utopia - chęć stworzenia nadczłowieka?
- Pomysł ten wpisuje się w logikę technologicznej utopii, która stanowi jedną z sił wprawiających w ruch naszą cywilizację. Można powiedzieć, że rozwój nowożytnej cywilizacji opierał się i nadal opiera na obietnicy zapewnienia człowiekowi szczęścia, dobrobytu, likwidacji cierpienia, chorób i zabezpieczenia przed niepewnością losu, czy nawet osiągnięcia nieśmiertelności dzięki nauce i technice. Gdy przyjrzymy się intelektualnej historii nowożytnej Europy, podobnego typu utopie pojawiały się często. Jedną z ich charakterystycznych cech jest niepoprawny optymizm, przekonanie, że nauka i technika niosą dla człowieka tylko dobroczynne skutki. Krótko mówiąc, cierpią one na jednostronność. Trzeba jednak pamiętać o drugiej stronie medalu - utopie mają zawsze w sobie zalążek antyutopii, gdzie to, co miało człowiekowi przynieść szczęście, wolność i dobrobyt czyni człowieka niewolnikiem, niszczy go. Każdy wynalazek, który daje ludziom poprawę losu, ma swoje efekty uboczne, rodzi wiele nowych, trudnych do rozwiązania problemów. Warto zawsze pamiętać o tej ambiwalencji techniki i nauki, aby z rozwagą podchodzić do nowych, wspaniałych pomysłów technokratów. Bowiem próby stworzenia nadczłowieka mogą równie dobrze skończyć się stworzeniem podczłowieka.
- Czy człowiek, którego funkcje nie tylko biologiczne, ale i te, które decydują o jego umiejętnościach - zatem i statusie społecznym - są kontrolowane i doskonalone przez maszyny, wciąż jeszcze byłby człowiekiem czy swoistym nadzorcą i zarządcą reszty ludzi?
- Wydaje się, że bardziej byłby robotem czy androidem niż człowiekiem. Jak pan podkreślił, byłby kontrolowany i doskonalony przez maszyny. Można zadać pytanie: Kto będzie kontrolował maszyny? Czy maszyny będą poza wszelką kontrolą? Czy też będzie czuwać jakaś superwładza programująca wszystko i wszystkich? W pierwszym przypadku mamy do czynienia z sytuacją jak z filmu "Matrix", w drugim zaś pojawia się technokratyczny totalitaryzm. Zapytajmy też, w jaki sposób jednostka sterowana przez automaty będzie w stanie nadzorować innych ludzi?
- Użycie mikrotechnologii musiałoby być poprzedzone stworzeniem jakiegoś wzorca osobowości, któremu człowiek-maszyna miałby odpowiadać. Czy nowa klasa ludzi, pozbawiona na przykład agresji, wciąż jeszcze zasługiwałaby na miano ludzi?
- Raczej nie. Człowiek i to, co decyduje o jego człowieczeństwie, stanowi efekt milionów lat ewolucji, jest swego rodzaju nagromadzeniem mądrości natury. Poprawianie tego dziedzictwa kończy się zwykle źle. Jak mówią ekolodzy: natura wie lepiej, przecież dzięki metodzie prób i błędów doskonaliła swoje wytwory przez wiele milionów lat. Uważam, że warto dążyć do zrozumienia tej nagromadzonej w nas mądrości natury. Nauka w dużej mierze to czyni, co pozwala nam coraz lepiej rozumieć nasze człowieczeństwo i tkwiące w nim możliwości. Wszystkie jego właściwości, nawet te zbytnio przez nas nielubiane, ogrywają swoją rolę w ramach tworzonego systemu, który bardzo łatwo naruszyć.
"Elektronizacja" człowieka grozi swego rodzaju zatarciem różnicy pomiędzy tym, co w nas naturalne, ożywione a tym, co techniczne, sztuczne, to zaś prowadzi do dalszego oddzielenia człowieka od świata przyrody. Już dziś żyjemy w sztucznym środowisku, mamy niewielki związek z tym, co żywe, przyroda jest dla nas czymś obcym. Stopniowo tracimy świadomość bycia istotami żywymi i coraz bardziej utożsamiamy się z maszynami, automatami niż ze światem ożywionym. W przyszłości być może w ogóle zapomnimy o swoim naturalnym pochodzeniu.
- Autorzy projektu są zdania, że nowy, lepszy człowiek stworzy nowe, lepsze społeczeństwo, nową literaturę, sztukę i jeszcze doskonalszą technologię. Czy będą to jednak osiągnięcia, których autorstwo można przypisać ludziom?
- Hasła o lepszym człowieku, który stworzy lepsze społeczeństwo itp. brzmią znajomo, i niczego dobrego nie wróżą. Wygłaszając je, autorzy projektu bawią się w proroków, a tym samym nadużywają autorytetu nauki. Oczywiście osiągnięciom tym można przypisać ludzkie autorstwo, ale czy będą one godne człowieka i czy przyczynią się do wzrostu czy regresu człowieczeństwa. Tego nie wiemy.
- Czy sztucznie eliminując wiele z tradycyjnych, ludzkich wad, wzbogacamy człowieka, czy go ograniczamy i zubożamy? Wszak zazdrość, czy chciwość mogą być zarówno rujnujące, jak i motywujące do pozytywnego działania?
- Myślę, że zubażamy. Jeden z wielkich poetów powiedział: wygnajcie ze mnie moje demony, a odejdą z nimi moje anioły. Jak już wcześniej wspominałem, nasze typowo ludzkie cechy tworzą swego rodzaju funkcjonalną całość, gdzie to, co na pierwszy rzut oka wydaje się być wadą, w określonych warunkach stanowi zaletą. Tę wiedzę odnajdujemy już u starożytnych myślicieli Europy.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3